Aurkezpen honek datu irekiak zer diren eta APIek datu irekien berrerabilera nola errazten duten azaldu nahi du,
Europako eta Espainiako araudiari erreparatuz, eta Euskal Autonomia Erkidegoko testuinguruan kokatuta.
Open Data (datu irekiak) administrazioek, erakundeek edo enpresek datuak
modu libre eta eskuragarrian argitaratzea da, edonork erabili, berrerabili eta zabaldu ahal izateko.
Publikoki eskuragarriak:
Edonork sarbidea izan behar du, oztopo edo murrizketa bidegaberik gabe.
Doakoak edo kostu txikikoak:
Sarbideak eta berrerabilerak ez lukete ordainketa esanguratsurik ekarri behar.
Formatu ireki eta makina bidez irakurgarrietan:
Adib.: CSV, JSON, XML, RDF, SDMX
(ez PDF edo jabetzako formatu itxiak, hala nola .xls).
Metadatu argiak:
Jatorria, eguneratze-data, edukia, lizentziak, kalitate-adierazleak…
Lizentzia irekiak:
Besteek erabili, berrerabili eta konbinatu ahal izan ditzaten.
Adib.: CC BY 4.0, CC0.
Berrerabilgarriak:
Aplikazioak, txostenak, bistaratzeak edo zerbitzu berriak sortzeko baliagarriak.
Eguneratuak eta kalitatezkoak:
Datuak eguneratuta, koherente eta fidagarri mantendu behar dira.
Ez-diskriminatzaileak:
Ez da beharrezkoa erregistratzea edo baldintza berezirik betetzea sarbidea izateko.
💡 Gomendioa: formatu irekiak + metadatu onak + lizentzia argiak = berrerabilera erraza.
APIak (Application Programming Interfaces) programa bidez datuetara sartzeko posibilitatea ematen duten tresna teknikoak dira.
Open Data da politika/printzipioa (zer), eta APIak dira horretara heltzeko modua (nola): datuak automatikoki kontsultatu, eguneratu edo deskargatzeko bidea.
a) Automatizazioa eta berrerabilera
Aplikazioek edo webguneek datuak zuzenean eskuratzen dituzte
b) Eguneratze jarraitua Fitxategi estatikoekin alderatuta, API bidez datuak beti eguneratuak egon daitezke.
c) Kontsulta selektiboa Soilik behar duzun zatia eska dezakezu (adib. “2024ko garraio-datuak Gipuzkoan”).
d) Interoperabilitatea Estandar irekiak (REST, JSON, XML, SDMX, RDF…) → sistema ezberdinek elkarreragina.
e) Gardentasuna eta trazabilitatea Dokumentatutako sarbideak, bertsioak eta logak → kontrol eta gobernantza hobea.
Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren 2019/1024 (EB) Zuzentaraua, 2019ko ekainaren 20koa, sektore publikoko datu irekiei eta informazioaren berrerabilerari buruzkoa Open Data Directive bezala ezaguna, 2003/98/EE eta 2013/37/UE zuzentarauak ordezkatzen ditu. “Balio handiko datu multzoak” (High Value Datasets) doan, API bidez eta formatu irekian argitaratu behar direla dio. Datuak formatu ireki eta makina bidez irakurgarrietan argitaratu behar dira, lizentzia argiekin.
37/2007 Legea, azaroaren 16koa, sektore publikoko informazioa berrerabiltzeari buruzkoa
108/2012 Dekretua, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio Orokorrean informazioaren berrerabilerari buruzkoa
Lege hauek ez dute APIen erabilera derrigorrezkoa egiten, baina bai gomendatua.